ΝΕΑ & ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
20

Α´  ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ,
«Ἱερὰ Μητρόπολις Τριμυθοῦντος:
Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία καὶ Παράδοσις»

 

 
    Τὸ Α´ Ἐπιστημονικὸ Συνέδριο ποὺ διοργάνωσε ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Τριμυθοῦντος στὴν Αἴθουσα τοῦ Ἐπισκοπείου στὴ Μοσφιλωτή, (19-20 Ἀπριλίου 2017), ἐκάλυψε πρωτίστως τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία καὶ παράδοση τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος. Στὶς ἑπτὰ Συνεδρίες παρουσιάστηκαν συνολικὰ εἴκοσι δύο ἀνακοινώσεις ἀπὸ μία ἐπίλεκτη ὁμάδα ἀκαδημαϊκῶν καὶ ἐρευνητῶν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρο: (θεολόγων, ἀρχαιολόγων, φιλολόγων καὶ ἱστορικῶν), ποὺ ἐκάλυψαν ἕνα εὐρὺ φάσμα θεμάτων ἀπὸ τὴν ἵδρυση τῆς ἐπισκοπῆς τὸν 4ο αἰῶνα ἕως καὶ τὴν ἀνασύστασή της τὸ ἔτος 2007 μὲ τὴν ἐκλογή, χειροτονία καὶ ἐνθρόνιση (21 Ἰουλίου 2007) τοῦ Πανιερωτάτου Μητροπολίτου κ. Βαρνάβα.
   Ὁ θαυματουργὸς ἅγιος Σπυρίδων εἶχε τὴν τιμητικὴ πρωτοκαθεδρία καὶ ἀπετέλεσε τὸ ἀντικείμενο τεσσάρων Ἀνακοινώσεων τῆς Α´ Συνεδρίας. Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κερκύρας, Παξῶν καὶ Διαποντίων Νήσων, κ. Νεκτάριος, ἀνέπτυξε μὲ περισσὴ γλαφυρότητα καὶ θεολογικὴ ἐμβρίθεια τὸ θέμα: «”Σπυρίδων, μακάριε σοφέ“. Ὁ Ἅγιός μας ὁδηγὸς στὴν ὁδὸ τῆς Βασιλείας», καὶ ἀνέδειξε τὸν θαυματουργὸ ποιμένα, τὸ κλέος τῆς Τριμυθοῦντος καὶ ἐμψυχωτὴ καὶ πολιοῦχο ἅγιο τῆς νήσου τῶν Κορυφῶν. 
Ἀκολούθησε ἀπὸ τὸν ὑπογράφοντα ἡ εἰσήγηση: «Βίος Ἁγίου Σπυρίδωνος – οἱ Πηγές», ἡ ὁποία ἀπετέλεσε μία ἐξαντλητικὴ περιήγηση στὶς ἁγιολογικές, ἱστορικὲς καὶ ἄλλες πηγὲς ποὺ μᾶς παρέχουν πλούσιο βιογραφικὸ  ὑλικὸ γιὰ τὸν πρῶτο ἐπίσκοπο Τριμυθοῦντος, τὸν ἄτυφο καὶ ἀνεξίκακο, τὸν «ἁπλοῦν τῷ λόγῳ» καὶ θαυματουργὸ ἅγιο Σπυρίδωνα.
   Ὁ σεβαστὸς ἀρχαιολόγος κ. Ἀθανάσιος Παπαγεωργίου μὲ τὴν Ἀνακοίνωσή του: «Ἡ παλαιοχριστιανικὴ Βασιλικὴ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος στὴν Τρεμετουσιά», παρουσίασε τὴ συγκινητικὴ ἀνασκαφὴ τῆς κατεχόμενης καὶ βεβηλωμένης τρίκλιτης παλαιοχριστιανικῆς βασιλικῆς τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος στὴν Τριμυθοῦντα, πενήντα καὶ πλέον χρόνια μετὰ τὶς μεγάλες ἐκεῖνες στιγμὲς τῆς ἀνασκαφῆς καὶ τῆς ἀποκαλύψεως τῆς ἔμμετρης ψηφιδωτῆς ἐπιγραφῆς τοῦ ἁγίου Σφυρίδωνος. Ἡ ἀνασκαφὴ δὲν ὁλοκληρώθηκε ποτὲ καὶ τὰ τραγικὰ γεγονότα τοῦ 1974 μὲ τὴ βάρβαρη τουρκικὴ εἰσβολή, ἀπέφεραν τὸν βίαιο ἐκτοπισμὸ τῶν Ἑλλήνων τῆς κατεχόμενης Κύπρου καὶ τὴ λεηλασία καὶ ἀλλαγὴ χρήσεως τοῦ μεταγενέστερου Καθολικοῦ τῆς Μονῆς, καθὼς καὶ τοῦ κέντρου συντηρήσεως εἰκόνων καὶ χάρτου ποὺ λειτουργοῦσε στὴ Μονή, μὲ ἄγνωστη τὴν τύχη τῶν ὑπὸ συντήρηση τότε φορητῶν εἰκόνων καὶ πολυτίμων χειρογράφων.
   Ὁ διαπρεπὴς καὶ εὐρυμαθὴς Καθηγητής, κ. Δημήτριος Τριανταφυλλόπουλος, παρουσίασε μὲ πληρότητα τὸ θέμα: «Παράδοση καὶ νεωτερικότητα. Τὸ παράδειγμα τῆς εἰκονογραφίας τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος», δίδοντας μία συνολικὴ εἰκόνα τοῦ θέματος, ποὺ παρουσίασε συνοπτικὰ πρὶν ἀπὸ εἴκοσι χρόνια ἡ κ. Ἰωάννα Μπίθα.
   Ἡ Β´ Συνεδρία περιελάμβανε τρεῖς Ἀνακοινώσεις. Ὁ Δρ Σταῦρος Γεωργίου μὲ τὴν Εἰσήγηση: «Ἡ ἐπισκοπὴ Τριμυθοῦντος ἀπὸ τὶς ἀπαρχὲς τοῦ Χριστιανισμοῦ στὴν Κύπρο ἕως τὰ μέσα τοῦ ΙΓ´ αἰώνα», παρουσίασε,  μὲ πλήρη ἀξιοποίηση τῶν πηγῶν, τὴν ἱστορία τῆς ἐπισκοπῆς Τριμυθοῦντος ἀπὸ τὴν ἵδρυσή της τὸν 4ο αἰῶνα μέχρι τὴν κατάργησή της ἀπὸ τοὺς Λατίνους τὸν 13ο αἰῶνα. 
   Ὁ Δρ Γεώργιος Κάκκουρας ἐκάλυψε ἕνα πολὺ πρωτότυπο θέμα: «Ἅγιοι τῆς Μητροπολιτικῆς Περιφέρειας Τριμυθοῦντος», στὸ ὁποῖο, πέραν τῶν γνωστῶν, παρουσίασε καὶ ἀγνώστους καὶ νεοφανεῖς ὁσίους, μάρτυρες καὶ ἁγίους τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος, ὅπου ἡ ἀρχαιολογικὴ σκαπάνη, ἀλλὰ καὶ ἡ συντήρηση καὶ ἀναστήλωση τῶν μνημείων ἀπέδωσε τὰ τελευταῖα ἔτη ἀγλαοὺς καρπούς.
   Ὁ Δρ Γεώργιος Χριστοδούλου ἐκάλυψε ἐπιμελῶς τὸ θέμα: «Ὁ ὅσιος Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος: ἱερωσύνης κανὼν ἀκριβέστατος». Ὡς γνωστὸν ὁ ἅγιος Νεόφυτος ἐγεννήθη στὴν πόλη τῶν Λευκάρων, ἐμόνασε στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου στὸν Κουτζοβέντη καὶ ἁγιοποιήθηκε στὴν Ἐγκλείστρα ποὺ ἵδρυσε ὁ ἴδιος βορείως τῆς Πάφου. Τὸ κείμενο τῆς Θεοσημίας, ποὺ σώζεται σὲ δύο χειρόγραφα, τὰ ὑπ᾽ ἀριθμ. 2 τῶν Λευκάρων καὶ 26 τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κιτίου, ἀλλὰ καὶ τὰ χειρόγραφα τῆς Ἐγκλείστρας ἀπετέλεσαν κεντρικὸ θέμα τῆς προσεγμένης ἀνακοίνωσης. 
Ἡ Γ´ Συνεδρία παρεδόθη στὰ προσεκτικὰ χέρια τῶν ἀρχαιολόγων καὶ περιελάμβανε τρεῖς Ἀνακοινώσεις, οἱ ὁποῖες καὶ λειτούργησαν συμπληρωματικά. Ἡ Δρ Ντόρια Νικολάου παρουσίασε τὸ θέμα: «Παλαιοχριστιανικὲς Βασιλικὲς τῆς κυπριακῆς ὑπαίθρου: Καλαβασός, Μαρώνι, Χοιροκοιτία, Κοφίνου», ὅπου ἐτεκμηρίωσε μὲ πλούσιο ὑλικό, τὸ ὁποῖο προέκυψε ἀπὸ τὴν ὑλοποίηση ἐρευνητικῶν προγραμμάτων καὶ ἐπιτόπιας ἔρευνας, τὴν ὕπαρξη τεσσάρων παλαιοχριστιανικῶν βασιλικῶν σὲ ἐπώνυμους οἰκισμοὺς τῆς κυπριακῆς ὑπαίθρου.  
   Ἡ φιλεκκλήσια καὶ ἔμπειρη ἀρχαιολόγος Δρ Ἑλένη Προκοπίου ἐπλαισίωσε μὲ πλούσιο ὀπτικὸ ὑλικὸ τὸ θέμα: «Τὰ πορίσματα τῶν ἀνασκαφικῶν ἐρευνῶν τοῦ Τμήματος Ἀρχαιοτήτων στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Τριμυθοῦντος, 2009-2016», ποὺ ἀπέφερε ἐξαιρετικὰ ἀποτελέσματα καὶ ἀποκατάσταση ναῶν καὶ χώρων λατρείας στὴν Κοφίνου καὶ τὸ Ἰδάλιον.
    Τέλος, ἡ ὑποψ. Διδάκτωρ, κ. Ράνια Μιχαήλ, παρουσίασε τὸ πολλαπλὰ ἐνδιαφέρον θέμα: «Παλαιοχριστιανικὰ Βαπτιστήρια Κοφίνου καὶ Χοιροκοιτίας».
   Ἡ δεύτερη μέρα τοῦ Συνεδρίου ξεκίνησε μὲ τὸν Ὄρθρο καὶ τὴ Θεία Λειτουργία στὸν ἱερὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς καὶ Παναγίας Ἐλευθερώτριας καὶ περιελάμβανε τέσσερεις Συνεδρίες. 
   Κατὰ τὴ Δ´ Συνεδρία παρουσιάστηκαν τρεῖς πολὺ ἐνδιαφέρουσες ἀνακοινώσεις. Ὁ πολύπειρος ἔφορος μνημείων Δρ Γεώργιος Φιλοθέου παρουσίασε τὸ θέμα: «Ὁ ῾νεοφανὴς᾽ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πεντασχοινίτης», ὅπου μὲ προβολὴ πλούσιου φωτογραφικοῦ ὑλικοῦ ἀνέδειξε τὴ σπουδαία –καὶ ὅσον οὔπω ἐπισκέψιμη– σημαντικὴ ἀνασκαφὴ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ χώρου τιμῆς καὶ τοῦ τάφου τοῦ «νεοφανοῦς» τοπικοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Πεντασχοινίτη.  
«Τὰ λαξευτὰ ἀσκητήρια τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος» παρουσίασε καὶ τεκμηρίωσε φωτογραφικὰ μὲ πολλὴ προσοχὴ καὶ σεβασμὸ ἡ νέα ἀρχαιολόγος Δρ Οὐρανία Περδίκη.
   Ὁ καλὸς καὶ ἔμπειρος ἀρχαιολόγος Δρ Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου παρουσίασε καὶ ἀνέδειξε μὲ πλούσιο ὀπτικὸ ὑλικὸ ἀπὸ πολλὲς ἐκκλησίες τὸ θέμα: «Οἱ Βυζαντινὲς καὶ μεταβυζαντινὲς τοιχογραφίες στοὺς ναοὺς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Τριμυθοῦντος».  
Ἡ Ε´ Συνεδρία περιελάμβανε ἐπίσης τρεῖς Ἀνακοινώσεις μελετητῶν τῆς χριστιανικῆς τέχνης. Ὁ θεολόγος καὶ συντηρητὴς ἔργων τέχνης Πρωτοπρεσβύτερος Κυριακὸς Παπαϊωακεὶμ παρουσίασε ἕνα καλὸ δεῖγμα ἀπὸ τὶς «Σημαντικὲς φορητὲς εἰκόνες τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος», πολλὲς ἀπὸ τὶς ὁποῖες προέρχονται ἀπὸ τοπικοὺς ἐπωνύμους ἁγιογράφους καὶ συντηρήθηκαν τὰ τελευταῖα χρόνια. Εἴμαστε πεπεισμένοι ὅτι στὶς προτεραιότητες τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως ἐντάσσεται καὶ ἡ δημιουργία ἑνὸς Μουσείου εἰκόνων γιὰ τὴν ἀσφαλῆ φύλαξη καὶ ἔκθεση τοῦ πολύτιμου αὐτοῦ θησαυροῦ, μικρὸ δεῖγμα τοῦ ὁποίου καὶ ἐξετέθη σὲ εἰδικὸ δωμάτιο τοῦ Ἐπισκοπείου στὴ διάρκεια τοῦ Συνεδρίου.
   Ἡ Δρ Ἀνθὴ Ἀνδρονίκου παρουσίασε μὲ πλούσιο φωτογραφικὸ ὑλικὸ τὸ ἐνδιαφέρον θέμα: «῾Ἡ καλὴ ἐκκλησία ὀνομάζεται Σταυρὸς τῶν Λευκάρων᾽: Ἡ ἱστορία καὶ τὰ κειμήλια τοῦ ναοῦ», ἀναδεικνύοντας τὴν ἱστορικὴ μονὴ τοῦ Τιμίου Σταυροῦ τοῦ Φανερωμένου, ὅπου φυλάσσονται ἐπιμελῶς στὸν ἐνοριακὸ σήμερα ναὸ δύο σημαντικὰ χειρόγραφα, παλαιὰ ἔντυπα ποὺ διασώζουν ἐνθυμήσεις, λειτουργικὰ σκεύη, πρωτίστως ὅμως ὁ ἐπάργυρος Σταυρὸς μὲ τὸ Τίμιο ξύλο, καθὼς καὶ ὁ ἀνεκτίμητης ἀξίας γιὰ τὴν τοπικὴ ἱστορία «κώντικας» τῶν Λευκάρων.   
   Ὁ πολύπλευρος καὶ ἔμπειρος ἐρευνητὴς κ. Στυλιανὸς Περδίκης, ἔκλεισε τὴν Ε´ Συνεδρία μὲ τὸ θέμα: «Χεὶρ Λουκᾶ ἀπὸ τὴν Τόχνην», στὴν ὁποία καὶ ἀνέδειξε τὸν ἐκ Τόχνης σημαντικὸ ἁγιογράφο Λουκᾶ, ποὺ  ἔδρασε στὸ β´ ἥμισυ τοῦ 16ου καὶ στὶς ἀρχὲς τοῦ 17ου αἰ. μὲ σημαντικότερο ἔργο του τὴν εἰκόνα τῆς Κυκκώτισσας τῆς ἐκκλησίας τοῦ Τιμίου Σταυροῦ στὸν Πεδουλᾶ.
Ἡ Στ´ Συνεδρία περιελάμβανε τρεῖς διαφορετικὲς θεματικὰ Ἀνακοινώσεις. Ὁ πάντοτε προσεκτικὸς καὶ ἐξαντλητικὸς στὶς πηγές, ἀλλὰ καὶ τὴ νεώτερη βιβλιογραφία, κ. Κωστῆς Κοκκινόφτας, παρουσίασε μὲ πληρότητα τὶς τρεῖς μονὲς τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος: τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος στὴν κατεχόμενη Τρεμετουσιά, καὶ τὶς ἀνθοῦσες σήμερα γυναικεῖες μονὲς τοῦ ἁγίου Μηνᾶ καὶ τῆς ἁγίας Θέκλης.
  Ὁ ἱεροδιάκονος Δρ Κυπριανὸς Κουντούρης ἀνέδειξε τὴ μεγάλη συμβολὴ τῆς Κυπριακῆς Ἐκκλησίας στὴν ἑλληνικὴ παιδεία κατὰ τὴν ὕστερη Τουρκοκρατία, παρουσιάζοντας προσεκτικὰ τὸ θέμα: «Ἐκκλησία καὶ ἐκπαίδευση στὴν Ὕστερη Τουρκοκρατία: ἡ περίπτωση τοῦ Ἰδαλίου μέσα ἀπὸ τὸν κώδικα τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Ἀνδρονίκου». 
Τέλος, ὁ Δρ Ἀνδρέας Φούλιας παρουσίασε μὲ πλούσιο καὶ σπάνιο φωτογραφικὸ ὑλικὸ τὰ κατεχόμενα χριστιανικὰ μνημεῖα τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος, ὁρισμένα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἄλλαξαν δυστυχῶς χρήση ἢ κατεστράφησαν ὁλοσχερῶς. «Exsurge Domine!  Ἐγέρθητι Κύριε» καὶ ἀπόδος τῷ χριστεπωνύμῳ πληρώματι Σου τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσιά του! 
   Ἡ Ζ´ καὶ τελευταία Συνεδρία παρεδόθη στὰ καλὰ χέρια τῶν μελετητῶν τῶν ἀρχείων καὶ τῶν χειρογράφων κωδίκων. Ἡ ἔμπειρη Ἀνώτερη Ἐρευνήτρια τοῦ Κέντρου Ἐπιστημονικῶν Ἐρευνῶν, Δρ Νάσα Παταπίου, παρουσίασε μέσα ἀπὸ βενετικὲς ἀρχειακὲς πηγὲς πολύτιμες μαρτυρίες γιὰ τὰ χωρία τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος.
   Ὁ Κύριος Ἐρευνητὴς τοῦ Ἰνστιτούτου Ἱστορικῶν Ἐρευνῶν, Δρ Ζήσης Μελισσάκης, γνωστὸς γιὰ τὶς πολυετεῖς του ἔρευνες στὶς μοναστικὲς βιβλιοθῆκες τοῦ Ἄθω, τῆς Πάτμου, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνες τοῦ Βατικανοῦ, καθὼς καὶ τὴν Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη τῶν Παρισίων,  παρουσίασε ἐπιμελῶς τὸ θέμα: «Ἄγνωστο χειρόγραφο τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Ὀλυμπίων». Πρόκειται γιὰ νομοκάνονα τοῦ 17ου αἰῶνος.
Ἡ Συνεδρία ὁλοκληρώθηκε μὲ τὴν παρουσίαση ἀπὸ τὸ μέλος τῆς Ὀργανωτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸν Ἀρχιμανδρίτη καὶ Πρωτοσύγκελλο τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Τριμυθοῦντος, Δρα Γρηγόριο Ἰωαννίδη, τῶν χειρογράφων κωδίκων ποὺ διασώζονται ἕως τὶς μέρες μας καὶ προέρχονται ἀπὸ τὴν ἐπισκοπὴ Λευκάρων, ὅπου ἐξοστρακίστηκαν τὸν 13ο αἰῶνα μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυση τῆς Λατινικῆς ἱεραρχίας στὴν Κύπρο οἱ ὀρθόδοξες ἐπισκοπὲς Ἀμαθοῦντος, Λεμεσοῦ καὶ Κουρέων.
  Τὸ διήμερο αὐτὸ ἐπιστημονικὸ Συνέδριο, ποὺ διοργάνωσε ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Τριμυθοῦντος μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς συμπληρώσεως δέκα χρόνων ἀπὸ τὴν ἀνασύστασή της τὸ ἔτος 2007, ἦταν ἕνα γενικὸ Συνέδριο ποὺ ἐκάλυψε πολλὲς πτυχὲς στοὺς τομεῖς τῆς ἁγιολογίας καὶ τῆς τέχνης καὶ μάλιστα τοῦ Ἁγίου καὶ θαυματουργοῦ Σπυρίδωνος, τῆς ἀνασκαφικῆς δραστηριότητος καὶ τῆς συντηρήσεως φορητῶν εἰκόνων καὶ τῆς ἀναδείξεως τῶν ζωγράφων τους, τῆς ἀναστηλώσεως ἐκκλησιῶν, τῆς μελέτης ἀρχείων καὶ χειρογράφων κωδίκων, τῶν μονῶν καὶ τῶν κατεχομένων ἐκκλησιῶν. Παρουσιάστηκαν ἐπίσης λαξευτὰ ἀσκητήρια, βαπτιστήρια, τοιχογραφίες, ὁ ἄρτι ἀποκαλυφθεὶς ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου Πεντασχοινίτη, ἀλλὰ καὶ πρόσφατες ἀνασκαφὲς ποὺ ἔγιναν ἀπὸ ἔμπειρους ἀρχαιολόγους τοῦ Τμήματος Ἀρχαιοτήτων, προβλήθηκαν οἱ παλαιοχριστιανικὲς βασιλικὲς καὶ μάλιστα ἐκείνη τοῦ θαυματουργοῦ Σπυρίδωνος. Ἀνεδείχθησαν ἐπίσης οἱ ἅγιοι τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Τριμυθοῦντος, καθὼς καὶ τὸ πνευματικὸ ἔργο ποὺ ἐπετελεῖτο στοὺς κόλπους τῆς ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας σὲ καιροὺς χαλεπούς, καὶ ἐν κατακλεῖδι ἀποδόθηκε ἀπὸ γνωστοὺς ἀλλὰ καὶ ὑποσχόμενους νέους μελετητὲς πολλῶν εἰδικοτήτων ἡ ἱστορία τῆς ἐπισκοπῆς Τριμυθοῦντος ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. 
  Ἡ  ἀναγγελθεῖσα ἀπὸ τὴν Ὀργανωτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκδοση τῶν Πρακτικῶν τοῦ ἄψογα ὀργανωμένου καὶ ἐπιτυχημένου αὐτοῦ Συνεδρίου θὰ ἀποτελέσει σταθμὸ στὴν ἔρευνα τῆς ἱστορίας καὶ παραδόσεως τῆς σημαντικῆς αὐτῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας τῆς Ἐκκλησίας Κύπρου.  
 
Κώστας Ν. Κωνσταντινίδης
Ὁμότιμος Καθηγητὴς Βυζαντινῆς ἱστορίας
Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων