Τέκνα ἐν Κυρίω ἀγαπητά,
Βρισκόμαστε στὴν εἴσοδο τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Μιᾶς περιόδου ποὺ ἡ Ἐκκλησία μας τοποθέτησε πρὶν τὴ μεγάλη καὶ λαμπρὰ ἑορτὴ τῆς Ἀναστάσεως. Κατ’ αὐτὴ τὴν περίοδο ἡ Ἐκκλησία μᾶς προτρέπει νὰ νηστεύσουμε καὶ νὰ ἐντείνουμε τὸν πνευματικό μας ἀγῶνα. Ἀκούσαμε σήμερα στὸν ὄρθρο:
«Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα».
Ἡ περίοδος αὐτὴ παρομοιάζεται μὲ ἕνα στάδιο, ὅπου διεξάγονται ἀγῶνες καὶ προτρέπονται οἱ πιστοί, ὅπως εἰσέλθουν γιὰ νὰ ἀγωνιστοῦν στὸν καλὸ ἀγῶνα τῆς νηστείας. Ἡ νηστεία πάντοτε εἶχε ἐξέχουσα θέση καὶ ρόλο στὴν πνευματικὴ προετοιμασία τῶν πιστῶν. Πολλὰ τροπάρια τῆς περιόδου αὐτῆς ἀναφέρονται σὲ ἱστορικὰ παραδείγματα, στὰ ὁποῖα ἡ νηστεία εἶχε τέτοιο χαρακτῆρα. Κλασικὸ παράδειγμα ὁ Μωυσῆς, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς νηστείας ἔγινε ἄξιος νὰ συνομιλήσει στὸ Ὄρος Σινὰ μὲ τὸν Θεό, πρόσωπο πρὸς πρόσωπο. «Δι’ αὐτῆς (τῆς νηστείας) Μωυσῆς, γέγονε τῷ Κτίστῃ συνόμιλος, καὶ φωνὴν ἀοράτως, ἐν ταῖς ἀκοαῖς ὑπεδέξατο». Ἄλλο παράδειγμα, οἱ κάτοικοι τῆς μεγάλης πόλεως Νινευή, οἱ ὁποῖοι μετὰ ἀπὸ τὸ κήρυγμα τοῦ προφήτη Ἰωνᾶ, μετανόησαν καὶ μὲ τὴ νηστεία ὅλου τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ βασιλιᾶ τους, μετέστρεψαν τὴν ἀπόφαση τοῦ Θεοῦ νὰ καταστρέψει τὴν πόλη τους λόγῳ τοῦ πλήθους τῶν ἁμαρτιῶν τους.
Βέβαια ἡ νηστεία καὶ ὁ πνευματικὸς ἀγῶνας πρέπει νὰ γίνονται καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ χρόνου καὶ ὄχι μόνο τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ὅμως, ἐνόψει τῆς μεγάλης ἑορτῆς τῆς Ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀπαιτούμενης προετοιμασίας, ἡ Ἐκκλησία παίρνει ἀφορμὴ αὐτὴ τὴν περίοδο γιὰ νὰ μᾶς διδάξει κάποια σημαντικὰ στοιχεῖα. Πρῶτο καὶ βασικότερο: Ἐπειδὴ ἀρκετοὶ χριστιανοὶ θὰ νηστέψουν καὶ θὰ προσπαθήσουν νὰ ἀγωνιστοῦν, σπεύδει ἀπὸ τὶς προηγούμενες Κυριακὲς νὰ μᾶς ἐκθέσει ἕνα μεγάλο κίνδυνο ποὺ καραδοκεῖ. Ὁ Φαρισαῖος ἦταν ὁ ἄνθρωπος ποὺ τηροῦσε τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ καὶ δὴ τὴ νηστεία. Ὁ Χριστὸς ὅμως τὸν παρουσίασε ὡς παράδειγμα πρὸς ἀποφυγή, λόγῳ τῆς μεγάλης του ὑπερηφάνειας καὶ τοῦ ὑποτιμητικοῦ τρόπου ποὺ ἀντιμετώπιζε τοὺς συνανθρώπους του. Ὁ μεγάλος ἀδελφὸς τοῦ ἀσώτου υἱοῦ ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔμεινε δίπλα στὸν Πατέρα του καὶ ὑπάκουε τὶς ἐντολές του. Ὅμως, ὅταν ἔγινε ἡ ἑορτὴ καὶ τὸ γλέντι γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τοῦ ἄσωτου ἀδερφοῦ του, δὲν μποροῦσε νὰ χαρεῖ καὶ νὰ συνεορτάσει, ἀλλὰ ἦταν θυμωμένος καὶ παραπονεμένος. Αὐτὸ δείχνει, ὅτι ἐνῶ ἐξωτερικὰ τηροῦσε τὶς ἐντολὲς τοῦ πατέρα του, τοῦ ἔλειπε ἡ ἐσωτερικὴ καλλιέργεια καὶ ἀρετὴ καὶ κυρίως ἡ ἀγάπη ποὺ εἶχε ὁ πατέρας του. Αὐτὸ τοῦ στεροῦσε τὴ δυνατότητα τῆς χαρᾶς μέσα στὸ σπίτι τοῦ πατέρα του. Ἦταν σὰν νὰ εἶναι στὸν παράδεισο, χωρὶς ὅμως νὰ χαίρεται, λόγῳ τῆς ἐσωτερικῆς του κατάστασης. Ἄρα πρῶτο μήνυμα τῆς Ἐκκλησίας γιὰ ὅσους ἀποφασίσουν νὰ μποῦν στὸ στάδιο τῶν ἀρετῶν, εἶναι ὅτι ἡ νηστεία καὶ οἱ ἄλλες ἀρετὲς ποὺ μᾶς καλεῖ νὰ καλλιεργήσουμε, μπορεῖ ἐντέλει νὰ ἀποδειχθοῦν μάταιες, ἂν δὲν στηρίζονται στὴν ταπείνωση καὶ στὴν ἀγάπη.
Γι’ αὐτὸ καὶ στὴ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπή, μιὰ μέρα ἀκριβῶς πρὶν τὴν ἔναρξη τῆς νηστείας, τὸ πρῶτο πρᾶγμα ποὺ μᾶς καλεῖ ὁ Χριστὸς εἶναι νὰ συγχωροῦμε τοὺς ἀδελφούς μας: «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν».
Τόσο ξεκάθαρα, τόσο σαφέστατα, τόσο ἁπλά: Συγχωρεῖστε τοὺς ἀδελφούς σας καὶ θὰ συγχωρήσει καὶ σᾶς ὁ Θεός. Ἂν δὲν συγχωρήσετε, οὔτε καὶ ὁ Θεὸς θὰ σᾶς συγχωρήσει τὰ δικά σας ἁμαρτήματα. Εἴτε νηστεύετε, εἴτε προσεύχεστε, εἴτε κάνετε μετάνοιες, ἂν ἀρνεῖστε νὰ συγχωρήσετε τοὺς ἀδελφούς σας, δὲν θὰ συγχωρεθοῦν οἱ δικές σας ἁμαρτίες. Καὶ αὐτὸ γιατί; Διότι πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ λὲς ὅτι ἀγαπᾶς τὸν συνάνθρωπό σου, ἂν δὲν μπορεῖς νὰ συγχωρήσεις κάποιο παράπτωμά του; Δὲν συγχωρεῖς, σημαίνει δὲν ἀγαπᾶς. Ὁπότε, ἀκόμα καὶ στὸν παράδεισο νὰ σὲ βάλει ὁ Θεὸς μαζὶ μὲ αὐτὸν τὸν ἀδελφό σου ποὺ δὲν συγχώρησες, ἐσὺ ἐσωτερικὰ θὰ βρίσκεσαι στὴν κόλαση, γεμάτος θυμό, διαμαρτυρία ἐναντίον του, ὅπως ἀκριβῶς ὁ μεγάλος ἀδερφὸς τοῦ ἄσωτου υἱοῦ.
Ἀμέσως μετά, ὁ Χριστὸς στὴν εὐαγγελικὴ περικοπή, ἀναφέρεται στοὺς ὑποκριτὲς ποὺ προσπαθοῦν «ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες». Ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν κατανοοῦν τὴν πραγματικὴ οὐσία τῆς νηστείας, αὐτὸ ποὺ τοὺς ἀπομένει εἶναι νὰ «φανοῦν» στοὺς ἄλλους ὅτι νηστεύουν καὶ νὰ κερδίσουν τὸν ἔπαινό τους. Ἡ νηστεία ξεκινᾶ ἐξωτερικά (θυσιάζουμε κάποια εὔγευστα φαγητά) ὡς σύμβολο τῆς ἐσωτερικῆς ἄρνησής μας νὰ δεχθοῦμε ὅτι ἡ ἡδονὴ τοῦ σώματος εἶναι ἡ μόνη καὶ ἡ πιὸ μεγάλη ἡδονὴ ποὺ μποροῦμε νὰ ἀπολαύσουμε. Ἡ νηστεία εἶναι (ἔτσι πρέπει νὰ τὴν ἀντιμετωπίζουμε) ἡ ἔμπρακτή μας διακήρυξη καὶ πεποίθηση, ὅτι ὑπάρχει κάποια ἄλλη ἡδονὴ καὶ χαρὰ πολὺ ἀνώτερη ἀπὸ τὴν ἡδονὴ τῶν σαρκικῶν καὶ ὑλικῶν πραγμάτων (εἴτε φαγητὰ ὀνομάζονται, εἴτε σαρκικὲς ἀπολαύσεις, εἴτε χρήματα, εἴτε ἀνθρώπινα ἀξιώματα). Αὐτὴ τὴ χαρὰ καὶ ἡδονὴ μπορεῖ νὰ μᾶς τὴ δώσει ὁ Θεός. Αὐτὴ εἶναι πράξη πίστης καὶ ἐμπιστοσύνης στὸν Θεό, ὁ ὁποῖος μᾶς μίλησε γι’ αὐτὴ τὴν αἰώνια καὶ ἀτελεύτητη χαρά. Αὐτὴ τὴ χαρὰ ὑπαινίσσεται ὁ Χριστὸς ὅταν λέει «καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων (τὴ νηστεία σου) ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ».
Αὐτή τὴν ὀμορφιὰ μᾶς ὑπόσχεται ἕνα σημερινὸ τροπάριο ποὺ μᾶς λέει ὅτι μὲ τὴ νηστεία «προχωροῦμε ἀνάλαφροι πρὸς τὴν ἄνω πορεία, ὅπου τὰ πλήθη τῶν Ἀγγέλων μὲ ἀκατάπαυστες φωνὲς ἀνυμνοῦν τὴν ἀδιαίρετη Τριάδα βλέποντας τὸ ἄπειρο καὶ θεϊκὸ κάλλος».
Μὲ τὴ νηστεία δὲν ἀρνούμαστε τὴ χαρὰ τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, δὲν μηδενίζουμε τὴν ἡδονὴ τῶν ὑλικῶν τροφῶν. Ἁπλὰ προσπαθοῦμε νὰ πείσουμε τὸν Θεὸ νὰ μᾶς ἀξιώσει νὰ γευθοῦμε ἀπὸ αὐτὴ τὴ ζωὴ κάποια μικρὰ δείγματα τῆς δικῆς Του χαρᾶς, τῆς δικῆς Του ὁμορφιᾶς, τῆς δικῆς Του εὐτυχίας, τὰ ὁποῖα ὁ ἀνθρώπινος νοῦς οὔτε κἂν νὰ σκεφτεῖ μπορεῖ (ὅπως μᾶς τὸ διαβεβαιώνει ὁ Ἀπ. Παῦλος).
Ἡ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ συνεχίζει στὸ ἴδιο πνεῦμα καὶ σφραγίζει καὶ περιφρουρεῖ τὸ νόημα τῆς νηστείας, προτρέποντάς μας νὰ μὴν ἀσχολούμαστε μὲ τὴ συγκέντρωση καὶ τὴν αὔξηση τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν. «Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσιν καὶ κλέπτουσιν· θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανῷ».
Καὶ πάλι, ἔναντι τῆς ἄμετρης καὶ ἀλόγιστης μέριμνας καὶ φροντίδας γιὰ τὰ ἐπίγεια καὶ ὑλικὰ ἀγαθά, ἔρχεται ἡ νηστεία νὰ βάλει φρένο καὶ νὰ στρέψει τὸ βλέμμα μας σὲ ἄλλους πολὺ καλύτερους, πολυτιμότερους καὶ κυρίως μόνιμους θησαυρούς.
Ὁπότε τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι μὲ τὴν περίοδο αὐτὴ τῆς μεγάλης στέρησης καὶ ἐγκράτειας τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ποὺ μᾶς καλεῖ ἡ Ἐκκλησία νὰ ζήσουμε, ἂν ἀκολουθήσουμε τὶς προτροπὲς καὶ τὶς συμβουλές της γιὰ μιὰ σωστὴ καὶ θεάρεστη νηστεία, τότε στὴν οὐσία ἀνταλλάσσουμε τὴν ὑλικὴ καὶ σαρκικὴ ἡδονή, τοὺς φθαρτοὺς καὶ πρόσκαιρους θησαυροὺς μὲ τὴν ἀνεκλάλητο χαρὰ καὶ τὴν αἰώνια βασιλεία ποὺ μπορεῖ νὰ μᾶς χαρίσει ὁ Χριστός, ἂν καὶ μόνο ἂν τοῦ δώσουμε τὴν ἄδειά μας, μὲ τὴν εἰλικρινὴ τήρηση τῶν ἁγίων Του ἐντολῶν. Ἀμήν.
Διάπυρος πρὸς Κύριον εὐχέτης,
† Ὁ Τριμυθοῦντος Βαρνάβας