Ἡ διήγηση τῆς εἰσόδου τοῦ Χριστοῦ στά Ἱεροσόλυμα τήν Κυριακή τῶν Βαΐων ἀποτελεῖ στήν οὐσία τήν συνέχεια τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς τῆς προηγούμενης Κυριακῆς, ὅταν ὁ Κύριος κάλεσε τούς μαθητές του νά μήν συμπεριφέρονται ὅπως ἐκεῖνοι πού θέλουν νά κυριαρχοῦν στόν κόσμο, καθορίζοντας τίς τύχες τῶν λαῶν. Ὁ Χριστός θέλει οἱ μαθητές του νά εἶναι διάκονοι καί δοῦλοι τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῶν ἀνθρώπων καί νά μήν ἐπιζητοῦν θέσεις καί ἀξιώματα γιά νά ἀσκοῦν ἐξουσία μέ αὐταρχικό καί βίαιο τρόπο. Στήν πραγματικότητα, ὁ Ἰησοῦς τούς καλεῖ νά ἀλλάξουν τόν κόσμο, ἀλλά μέ ἕναν τρόπο ἀντίθετο ἀπό ἐκεῖνον μέ τόν ὁποῖο οἱ ἄνθρωποι πιστεύουν ὅτι θά ἔχουν μιά καλύτερη ζωή. Τό πρότυπο πού θά πρέπει νά μιμηθοῦν οἱ μαθητές τοῦ Κυρίου εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός πού εἶναι βασιλιᾶς, ἀλλά ταπεινός βασιλιᾶς μιάς πνευματικῆς βασιλείας πού ἀμφισβητεῖ τίς προσδοκίες τῶν ἀνθρώπων νά δοθεῖ μιά πολιτική λύση, ἀκόμα καί μέ τή βία ἤ τόν πόλεμο, στά προβλήματά τους. Αὐτό εἶναι τό θέμα τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων. Ἡ πλήρης ἀποκάλυψη τῆς βασιλείας τοῦ Χριστοῦ θά συμβεῖ τήν ἑβδομάδα τῶν Παθῶν πού ἀκολουθεῖ καί θά κορυφωθεῖ μέ τήν Ἀνάσταση.
Εἶναι δύσκολο νά ὑπάρξει γενιά ἀνθρώπων πού νά μήν ἔχει, ἔστω καί ἀπό μακριά, μιά κάποια ἐμπειρία τῆς πάγιας πρακτικῆς τῶν ἀνθρώπων νά λύνουν τά προβλήματά τους κάνοντας πολέμους, ἀσκῶντας δηλαδή ὁ ἕνας στόν ἄλλο, βία καί προκαλῶντας πόνο καί θάνατο. Ἀνεξάρτητα ἀπό τόν ἐνδεχόμενο δίκαιο ἤ ἄδικο χαρακτῆρα τῶν πολέμων, οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ἀποδεχθεῖ ὅτι αὐτός εἶναι ὁ κόσμος, ἕνας κόσμος ἀνταγωνισμοῦ καί κυριαρχίας, ἕνας κόσμος ἡγετῶν καί κυρίαρχων πού περιβάλλονται μέ δόξα καί τιμή, ἐξουσία καί δύναμη, πλοῦτο καί ἰσχύ. Ἀντίστοιχες εἶναι καί οἱ προσδοκίες τῶν ἀνθρώπων πού ἀσυνείδητα θέλουν νά τούς μοιάσουν, ἐπιδιώκοντας κι αὐτοί νά ἀντιμετωπίσουν τά συμβάντα τῆς ζωῆς τους, νά ἐκπληρώσουν τίς ἀνάγκες τους καί νά ἱκανοποιήσουν τίς ἐπιθυμίες τους ἐξασφαλίζοντας ἐξουσία, δύναμη καί πλοῦτο, ἐπιδιδόμενοι σέ ἄλλες μορφές «πολέμου», ὅπως οἱ πράξεις ἀδικίας καί ἐκμετάλλευσης σέ καιρό εἰρήνης. Οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς τοῦ Χριστοῦ θά ἀπορρίψουν καί τόν ἴδιο τόν Κύριο, ἀλλά καί τή βασιλεία Του, καθώς δέν θά ἀναγνωρίσουν στό πρόσωπό του τόν Μεσσία, ἀναμένοντας κάποιον ἄλλο πού θά τούς ἀπελευθέρωνε ἀπό τούς κατακτητές τους μέ πόλεμο καί ὄχι μέ εἰρήνη.
Ὁ Χριστός εἶναι τό εἶδος ἐκεῖνο τοῦ βασιλιᾶ πού κανείς δέν μπορεῖ νά ἀναγνωρίσει ἐκτός κι ἄν εἶναι κατάλληλα προετοιμασμένος γιά τήν ὑποδοχή του. Στή διήγηση τῆς εἰσόδου τοῦ Χριστοῦ στά Ἱεροσόλυμα, ἐκεῖνοι πού τόν ἀναγνωρίζουν ὡς βασιλιᾶ τῶν ὅλων εἶναι ὁ ἁπλός λαός καί τά παιδιά, ἐνῷ τήν ἴδια στιγμή οἱ πνευματικοί τους ἡγέτες σχεδιάζουν τήν ἐξόντωσή Του. Ὁ Κύριος ὡς βασιλιᾶς ἐμφανίζεται νά μήν ἔχει καμία σχέση μέ ὅλα ἐκεῖνα τά χαρακτηριστικά τιμῆς, δόξας, ἐξουσίας καί δύναμης πού συνοδεύουν κάθε ἐπίγειο βασιλιᾶ. Σάν νά κρύβεται ἀπό τούς ἀνθρώπους καί τίς συνήθεις προσδοκίες τους, γιά νά ἀποκαλυφθεῖ μόνο σέ ἐκείνους πού ἀναμένουν ἕναν τελείως διαφορετικό βασιλιᾶ, ἕνα βασιλιᾶ πού κατά ἕνα παράδοξο τρόπο θά τόν χαρακτηρίζει ἡ ταπείνωση. Αὐτός ὁ βασιλιᾶς εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Θεός, ἀλλά ἐμφανίζεται νά εἶναι ταπείνωση, χωρίς νά πάψει νά εἶναι Θεός, χωρίς νά μείνει ὡς ἄνθρωπος οὔτε στιγμή χωρίς Θεό, ὡς ἄθεος, ὅπως σημειώνει ἕνας σπουδαῖος θεολόγος τῆς Ἐκκλησίας μας. Αὐτός ὁ βασιλιᾶς κηρύττει τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ γιά τούς πολῖτες ἐκείνους πού θά ἤθελαν νά Τοῦ μοιάσουν. Λέγεται συχνά ὅτι οἱ πολῖτες ἔχουν τούς ἡγέτες πού τούς μοιάζουν, ὅτι ἀκόμα καί ἄν δέν ταιριάζουν μέ τούς ἄρχοντές τους, θά τούς μιμηθοῦν ὥστε νά γίνουν ὅμοιοί τους. Ὁ Κύριος εἰσέρχεται στά Ἱεροσόλυμα, ἀποκαλύπτει ὅτι εἶναι βασιλιᾶς καί μᾶς καλεῖ νά τοῦ μοιάσουμε στόν τρόπο τῆς βασιλείας του, δηλαδή, στήν πραότητα, τήν ταπείνωση καί τήν εἰρήνη.
Ἡ εἰκόνα τῆς σημερινῆς ἑορτῆς πού ὅλοι ἔχουμε στό μυαλό μας δείχνει μέ ἔντονο τρόπο ὅτι ὁ βασιλιᾶς Χριστός εἰσέρχεται στήν Ἁγία Πόλη καθισμένος πάνω σέ ἕνα γαϊδουράκι καί ὄχι πάνω σέ περήφανα ἄλογα περιστοιχιζόμενος ἀπό στρατεύματα καί ἄρχοντες ὅπως οἱ ἐπίγειοι βασιλιᾶδες, σάν νά μήν ἔχει ποῦ νά καθίσει καί ποῦ νά στηριχθεῖ, σάν νά μήν ἔχει σημαντικούς ἀνθρώπους πού νά τόν ὑποστηρίζουν καί νά συνδέονται μαζί του, σάν νά μήν ἔχει τήν πυγμή γιά νά ἀσκήσει ἐξουσία. Αἰῶνες πρίν τήν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ στόν κόσμο, οἱ προφητεῖες προετοίμαζαν τόν λαό τοῦ Θεοῦ γιά τόν ἐρχομό τοῦ Μεσσία, ἑνός βασιλιᾶ ἐντελῶς διαφορετικοῦ ἀπό τούς βασιλιᾶδες καί τούς πολιτικούς ἡγέτες κάθε ἐποχῆς. Ὁ Χριστός, κατά ἕνα παράδοξο τρόπο, καί παρά τήν βασιλική του ἰδιότητα, δέν νιώθει τήν ἀνάγκη τῆς κυριαρχίας καί τῆς δόξας πού ἀποτελεῖ συστατικό στοιχεῖο κάθε ἐξουσίας πού θέλει νά μπορεῖ νά κυβερνήσει τόν κόσμο. Προτιμάει τό ἦθος τῆς πραότητας καί τῆς ἐπιείκειας, τήν δόξα τῆς ταπείνωσης καί τοῦ Σταυροῦ στόν ὁποῖο θά ἀνέλθει τίς ἀμέσως ἑπόμενες ἡμέρες. Ὁ Χριστός εἶναι σίγουρα ἕνας περίεργος βασιλιᾶς. Ἀλλά δέν θά πρέπει νά τόν βλέπουμε ἔτσι ἄν θέλουμε νά τοῦ μοιάσουμε ὥστε νά γίνουμε πολῖτες τῆς βασιλείας Του.
Μοιάζει κανείς στόν ταπεινό βασιλιᾶ πού προβάλλει ἡ Κυριακή τῶν Βαΐων ὅταν ἡ δικαιοσύνη στήν ὁποία προσβλέπει δέν ἐξαντλεῖται στό δίκαιο τοῦ νόμου καί τό διεθνές δίκαιο, προσφεύγοντας στήν δικαιοσύνη γιά τίς ἀδικίες πού ὑποφέρει. Ὅλα αὐτά βέβαια ἔχουν τήν σημασία τους, ἄν καί ὅλοι οἱ λαοί πού ἔζησαν στό πετσί τους τήν ἀδικία τῶν ἰσχυρῶν, γνωρίζουν πολύ καλά τά ὅριά τους. Ἀπό τήν ἄλλη, ὁ Χριστός ἐπιβεβαιώνει μέ τόν τρόπο τῆς ζωῆς Του καί τόν θάνατό Του, ὅτι ἡ δικαιοσύνη πού νικάει τήν ἁμαρτία καί τόν θάνατο δέν εἶναι τό ἀποτέλεσμα ἐφαρμογῆς τῶν ἀνθρώπινων νόμων καί τῆς ἄσκησης βίας καί ἰσχύος, ἀλλά ταπείνωσης, δηλαδή ἀναφορᾶς στόν Θεό κι ὄχι στίς ἀνθρώπινες δυνάμεις. Ταπείνωση εἶναι, νά μήν θεμελιώνει κανείς τήν ζωή του στά ἔργα τῶν ἀνθρώπων πού ἄλλοτε ὁδηγοῦν στήν εἰρήνη καί ἄλλοτε στόν πόλεμο μέσα ἀπό τήν ἀτέρμονη ἐναλλαγή τους, ἄν καί ὁ χριστιανός θά ἀγωνίζεται τά ἀνθρώπινα ἔργα νά μοιάζουν στά εἰρηνικά ἔργα τοῦ Θεοῦ. Ἡ ταπείνωση βρίσκεται πίσω ἀπό κάθε ἐνέργεια γιά τόν καλό ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ἀλλά καί χάρις στήν ταπείνωση, μέ πρώτη τήν ταπείνωση στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἄνθρωποι χωρίζονται σέ ἐκείνους πού ἀναγνωρίζουν ὡς βασιλιᾶ τους τόν Χριστό καί σέ ἐκείνους πού θέλουν νά τόν πολεμήσουν γιά νά μήν ἀλλάξει τόν κόσμο μέ τήν βασιλεία Του καί οἱ ὁποῖοι ἀντιστοιχοῦν στόν τύπο τῶν Φαρισαίων πού δέν θέλουν τόν κόσμο νά ἀκολουθεῖ τόν Χριστό. Ὁ ταπεινός ἄνθρωπος πού μιμεῖται τόν Βασιλέα τῶν ὅλων μόνο τέτοιου εἴδους διακρίσεις κάνει στήν ζωή του, συντασσόμενος μέ ἐκείνους πού ἐπίσης ἀκολουθοῦν τόν ἴδιο μέ αὐτόν δρόμο τῆς ζωῆς καί προσευχόμενος γιά τήν ἐπιστροφή ὅλων τῶν ἄλλων, ἀναμένοντας νά δεῖ τήν ταπείνωση καί στό δικό τους πρόσωπο. Δέν πολεμάει μέ τά μέσα πού διαθέτει γιά νά κυριαρχήσει στήν πίστη τους, ἐπειδή εἶναι ταπεινός. Ἀντίθετα, ἀγαπάει καί προσπαθεῖ νά προσφέρει ὅ,τι περισσότερο μπορεῖ ἀπό τόν ἑαυτό του στούς ἄλλους ὅπως πρῶτος τό ἔκανε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, προσφέροντας ὁλόκληρη τήν ὕπαρξή του, τήν ἴδια του τήν ζωή, γιά νά ζήσει τό ἀνθρώπινο γένος. Ἡ ταπείνωση εἶναι ἀγάπη. Ὁ Θεός τῆς ἀγάπης εἶναι ταπείνωση.
Ὁ ἄνθρωπος τῆς ταπείνωσης ἀκόμα κι ἄν κατέχει θέσεις καί ἐξουσία, ἀναγνωρίζει μόνο στόν Θεό τό δικαίωμα νά ἀποτελεῖ τόν ἀρχηγό τῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων. Γι’ αὐτό καί δέν ζητάει ἀπό τούς ἀνθρώπους νά τόν ἀκολουθήσουν. Ἐνῷ θά ἀσκεῖ τόν ρόλο του, θά καλεῖ τούς ἄλλους, μαζί καί τόν ἑαυτό του, νά ἀκολουθήσουν τόν Χριστό στό Πάθος Του, ἕτοιμοι νά συγκρουστοῦν μέ τό καθεστώς τῆς ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου, ἀλλά καί ἀναλαμβάνοντας τό κόστος τῆς ταπείνωσης, πού εἶναι ὁ Σταυρός. Ἡ ταπείνωση δέν εἶναι ἕνας ἄλλος τρόπος κυριαρχίας πάνω στούς ἄλλους, μιά ἄλλη πολιτική ἐπιτυχίας, ἀλλά τό ἀκριβῶς ἀντίθετο, ἡ βεβαιότητα ὅτι ἡ ἐπιλογή τοῦ Χριστοῦ ὡς τοῦ βασιλιᾶ τῆς ζωῆς μας συνεπάγεται συμμετοχή στό Σταυρό του, τήρηση τῶν ἐντολῶν Του, ὅπως ἐκεῖνος πρῶτος τήρησε τήν ἐντολή τοῦ Πατέρα Του νά πεθάνει γιά τή σωτηρία ὅλων τῶν ἀνθρώπων.
Ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν κρίνει τήν κατάστασή μας γιά νά κατανοήσουμε πόσο πολύ ἀπέχουμε ἀπό τόν Χριστό, ἀλλά καί γιά νά γνωρίσουμε ὅτι ἡ ὑπερηφάνεια εἶναι ἡ ρίζα κάθε κακίας, ἡ αἰτία ὑποταγῆς τῆς ἀνθρωπότητας στήν φθορά καί στόν θάνατο. Καμία ἐντολή τοῦ Χριστοῦ δέν μπορεῖ νά τηρηθεῖ ὅπως ἀκριβῶς θά ἤθελε ὁ Θεός χωρίς ταπείνωση, χωρίς δηλαδή τό ἦθος ἐκεῖνο πού κρατάει ξεκάθαρες ἀποστάσεις ἀπό τήν σύγχρονη ἀντίληψη ὅτι ὁ ἄνθρωπος θά πρέπει νά εἶναι περήφανος γιά τήν γνώμη του, γιά τίς ἰδέες του, γιά τίς ἀντιλήψεις του, γιά τίς ἑρμηνεῖες του, ἀκόμα καί γιά τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Ἄλλωστε οἱ ἐντολές τοῦ Χριστοῦ ἀποτελοῦν προβολή τῆς Θείας ζωῆς στό ἐπίπεδο τῆς ἀνθρώπινης κατάστασης. Ὁ Χριστός εἰσέρχεται στά Ἱεροσόλυμα γιά νά στρέψει ὁ κόσμος τά μάτια του, ἀπό τόν ἑαυτό του καί τούς πρωταγωνιστές τοῦ κόσμου, στό πρόσωπο τοῦ ταπεινοῦ βασιλιᾶ, ὁριστικά. Αὐτό εἶναι καί τό ἔργο κάθε χριστιανοῦ πού γιορτάζει τήν ἑορτή τῶν Βαΐων καί ἐπιθυμεῖ νά εἰσέλθει στήν ἑβδομάδα τῶν Παθῶν. Πρόκειται γιά ἕνα ἔργο ταπείνωσης γιατί ὁ βασιλιᾶς τῶν χριστιανῶν θά πεθάνει στόν Σταυρό καί δύσκολα οἱ ἄνθρωποι ἀκολουθοῦν κάποιον πού θά πεθάνει ἕναν ἀτιμωτικό θάνατο.
Ὁ πόλεμος στήν εὐρύτερη περιοχή μας ἔχει αἰχμαλωτίσει τά βλέμματα ὅλων πού εἶναι στραμμένα στούς ἡγέτες τοῦ κόσμου καί τίς ἀποφάσεις τους πού γιά ἄλλη μιά φορά καταλήγουν στήν λύση τοῦ πολέμου. Σάν νά μποροῦν νά φέρουν τήν εἰρήνη στόν κόσμο, οἱ περισσότεροι ἀπό τούς ἀνθρώπους ἐλπίζουν ὅτι οἱ ἰσχυροί τοῦ κόσμου θά πάρουν καλύτερες πολιτικές ἀποφάσεις στό μέλλον. Τήν ἴδια στιγμή ἡ Ἐκκλησία μᾶς καλεῖ νά κατανοήσουμε τήν ἀνάγκη στροφῆς τῆς ματιᾶς μας πρός τόν Σωτῆρα Χριστό ἀναφωνῶντας κι ἐμεῖς, ὅπως τά παιδιά καί ὁ ἁπλός λαός, «Ὡσαννά, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ». Χωρίς νά παραγνωρίζεται ἡ ἀξία τῶν προσπαθειῶν τῶν ἀνθρώπων γιά τερματισμό αὐτοῦ τοῦ πολέμου, ἀλλά καί ὅλων τῶν ἄλλων, ἡ Ἐκκλησία κηρύττει ὅτι ἕνας εἶναι ὁ βασιλιᾶς τῆς εἰρήνης, Αὐτός εἶναι ἡ μοναδική ἐλπίδα τῶν ἀνθρώπων ἤ, μέ τά λόγια του Ἀπ. Παύλου, αὐτός εἶναι ὁ «Θεός καί Πατέρας ὅλων, πού εἶναι πάνω ἀπ’ ὅλους, ἐνεργεῖ διά μέσου ὅλων καί βρίσκεται μέσα σέ ὅλους» ἀπό τήν δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου καί τώρα μέσα στήν Ἐκκλησία. Αὐτό εἶναι ἡ ταπείνωση, ἡ ἀπόφαση νά ἀπομακρύνουμε τό νοῦ μας ἀπό τήν ἕλξη πού ἀσκοῦν οἱ ὑπερήφανοι καί ἰσχυροί μηχανισμοί διακυβέρνησης αὐτοῦ τοῦ κόσμου καί νά τόν στρέψουμε πρός τόν Χριστό πού μέ ἄκρα ταπείνωση θά δεχθεῖ τήν ἀδικία τους στήν δίκη ἐνώπιον τοῦ Πιλάτου καί στόν Σταυρό ἐνώπιον ὅλων, καταργῶντας μέ τήν Ἀνάσταση τήν ἐξουσία τους. Ἡ ταπείνωση εἶναι τό ἄλλο ὄνομα τῆς εἰρήνης.
Ὁ Χριστός εἶναι ὁ ταπεινός βασιλιᾶς πού τελικά θά ἐπικρατήσει καί ἐπίσης ὁ Θεός τῆς εἰρήνης πού θά σημάνει τό τέλος κάθε ἀδικίας καί κάθε πολέμου. Αὐτή τήν ἱστορία θά διηγηθεῖ ἡ Ἐκκλησίας μας σέ ὅσους ἀπό ἐμᾶς εἰσέλθουν στήν ἑβδομάδα τῶν Παθῶν. Ὄχι γιά νά συνδεθοῦμε συναισθηματικά μέ τόν Νυμφίο Χριστό, ἀλλά γιά νά δοῦμε μέ τά ἴδια μας τά μάτια σέ ποιούς μοιάζουμε ἀπό ἐκείνους πού τόν ἀκολούθησαν ἤ τόν συνάντησαν στήν πορεία του πρός τόν Σταυρό. Μέ ἐκείνους πού Τόν ὑποδέχθηκαν μέ τό «Ὡσαννά» ἤ μέ ἐκείνους πού, λίγες μέρες ἀργότερα, κραύγαζαν «Σταυρωθήτω»; Μέ τόν Πέτρο πού, μέσα στήν ὑπερηφάνεια του, ἀρνήθηκε τρεῖς φορές τόν Κύριό του ἤ μέ τόν Πέτρο πού, μέ ταπείνωση, μετανόησε; Μέ τόν ἄδικο Πιλάτο, πού τόλμησε νά κρίνει τόν Δίκαιο σέ μιά δίκη χωρίς ἀπόφαση, ἀντί νά ταπεινωθεῖ μπροστά Του ἀναγνωρίζοντας τόν δίκαιο Κριτή, ἤ μέ τόν ληστή πού μέ ταπείνωση κένωσε τήν ἑαυτό του ἀπό τήν ἁμαρτωλή ζωή του καί μπόρεσε νά ἀπευθυνθεῖ στόν Χριστό μέ τήν ἱκεσία «Μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλεῖᾳ σου»; Νά δώσει ὁ Θεός μέ ταπείνωση νά μοιάσουμε σέ ἐκείνους πού Τόν ἀκολούθησαν ὡς τόν Σταυρό καί ἀξιώθηκαν νά γίνουν μάρτυρες τῆς Ἀνάστασής Του, ἀναγνωρίζοντας στό πρόσωπό του Χριστοῦ τόν μόνο Βασιλιᾶ ἄξιο νά συνδέσει κανείς μαζί Του τήν ζωή καί τόν θάνατό του.
Δρ. Ιωάννης Μπέκος