1000
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

Εορτοδρόμιο

Τρεῖς Ἱεράρχες

Ἡ ἑορτὴ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, πέραν τῆς ὀφειλόμενης τιμῆς ποὺ ἀποδίδει στὰ πρόσωπα τοῦ Μ. Βασιλείου, τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ τοῦ Ἰωάννη τοῦ Χρυσοστόμου, ταυτόχρονα ὑπενθυμίζει τὴν ἀνάγκη νὰ γίνεται ὀρθὴ καὶ πρέπουσα χρήση τῆς μόρφωσης.

Ἐπισήμως ἡ ἑορτὴ τῶν Tριῶν Ἱεραρχῶν καθιερώθηκε καὶ ὡς ἑορτὴ τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων τὸ ἀκαδημαϊκὸ ἔτος 1843/4, μετὰ ἀπὸ ἀπόφαση τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Αὐτὸς ὁ συνεορτασμὸς ἐπιτρέπει νὰ ἀντιληφθοῦμε ὅτι ἡ παιδεία, ἡ ἐν γένει μόρφωση, δὲν μπορεῖ νὰ ἀπολυτοποιηθεῖ.

Ἡ παιδεία γίνεται ἀξία ἀδιάπτωτη μόνο ὅταν δὲν διακρατηθεῖ ἰδιοτελῶς καὶ ἀντ’ αὐτοῦ χρησιμοποιηθεῖ γιὰ νὰ ὑπηρετήσει τὸν Θεὸ καὶ τὸν ἄνθρωπο.Ἑπομένως κατὰ τὴν ἑορτὴ τῶν γραμμάτων δὲν τιμᾶμε τὰ γράμματα ὡς αὐτοτελῆ ἀξία, ἀλλὰ πιὸ πολὺ ἀναδεικνύουμε τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες, οἱ ὁποῖοι ἔκαναν στὰ γράμματα, δηλαδὴ στὴν ἀνθρώπινη σοφία, τὴν πρέπουσα χρήση. Δὲν τὴν ἀπολυτοποίησαν καὶ δὲν τὴ χρησιμοποίησαν ἄκριτα, δὲν τὴν ἔκαναν ἀποδεκτὴ σὲ ὅλες της τὶς διαστάσεις, ἀλλὰ τὴν προσέγγισαν προσεκτικὰ καὶ διακριτικά, παραμέρισαν δηλαδὴ τὰ ἀρνητικά της καὶ καρπώθηκαν μόνο ὅσα ἦταν χρήσιμα.

Χρήσιμα καὶ ἐπωφελῆ στοιχεῖα τῆς μόρφωσης εἶναι βέβαια ἡ ἄσκηση τῶν νοητικῶν δυνάμεων τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ἀνάπτυξη τῆς γλωσσικῆς ἐπάρκειας, ἡ ἱκάνωση τοῦ νοῦ νὰ ἀποδίδει τὰ νοήματά του, εἶναι ὅμως καὶ τὰ πρότυπα ἀνθρωπιᾶς καὶ ἀρετῆς ποὺ ἐνυπάρχουν πάντοτε σὲ κάθε ἐπιστημονικὸ τομέα. Ἀρνητικὰ καὶ ἀπορριπτέα εἶναι ἡ πίστη σὲ ἕνα ἀνθρωποκεντρικὸ μοντέλο, στὸ ὁποῖο κυριαρχοῦν εἴτε ἡ ἀθεΐα εἴτε ὁ θρησκευτικὸς συγκρητισμός, ἡ ἐλευθεριότητα καὶ μία ἰδιάζουσα ἠθική, στὴν ὁποία ὅλα θεωροῦνται φυσιολογικά.

Αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ χρήσιμο τῆς παιδείας εἶναι ποὺ ἔτυχε ἐκμετάλλευσης ἀπὸ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες μέσα στὸ ἐκκλησιαστικὸ πλαίσιο τῆς δράσης τους. Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, ἀφοῦ πρῶτα σπούδασαν μὲ ζῆλο καὶ φιλότιμο, ἀκολούθως ἀγωνίστηκαν κατὰ Χριστὸν καὶ ὑπηρέτησαν καὶ ἀνέπαυσαν τὶς ἀνάγκες τῶν ἀνθρώπων. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἕλκυσαν τὴ θεία χάρη, ἐλλάμφθηκαν καὶ σοφίστηκαν, καθιστάμενοι πρότυπα ζωῆς καὶ διδάσκαλοι ἔμπειροι καὶ σοφοὶ γιὰ τὸ ἐν γένει πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ εἰδικότερα γιὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἀνατροφὴ καὶ διαπαιδαγώγηση τῶν νέων ἀνθρώπων, στοὺς ὁποίους κυρίως ἀναφέρεται ἡ σημερινὴ ἑορτή.

Ἐνδεικτικὰ ἐπισημαίνουμε τὰ τέσσερα βασικὰ σημεῖα ποὺ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος προτείνει νὰ λαμβάνουν ὑπόψη οἱ γονεῖς στὴν ἀνατροφὴ τῶν παιδιῶν τους: α) τὸ χαλινοῦν μετ᾽ ἀκριβείας: ἀπαιτεῖται στὴν ἀγωγὴ τῶν νέων ἀκρίβεια χαλιναγώγησης, ποὺ γιὰ νὰ τελεσφορήσει πρέπει ὅσοι τὴν ἀσκοῦν νὰ εἶναι κατὰ Χριστὸν κατηρτισμένοι καὶ νὰ ἔχουν ἐπίγνωση ὅτι ὁδηγοῦν ἔλλογα καὶ ὄχι ἄλογα ὄντα, β) τὸ ἐθίζειν πρὸς τὰ δέοντα: πρέπει τὰ παιδιὰ νὰ ἐθιστοῦν στὴν ὀρθοπραξία, σὲ ἕνα ὀρθὸ τρόπο ζωῆς, διακριτὸ μέσα στὴν ἀδιάκριτη ἰσοπεδωτικὴ κοινωνία, γ) τὸ ρυθμίζειν: νὰ διδαχθεῖ τὸ παιδὶ τὴν ὀρθὴ κατεύθυνση στὴ ζωή του, νὰ διαμορφώσει καὶ νὰ διαπλάσει τὸν χαρακτήρα του καὶ νὰ κυβερνήσει κατὰ Χριστὸν τὴ ζωή του, δ) τὸ κολάζειν τὰ νοσήματα τῆς ψυχῆς: στὴν ὀρθόδοξη παράδοση τὸ σφάλμα καὶ τὸ ἀτόπημα, αὐτὸ ποὺ μονολεκτικὰ ὀνομάζεται ἁμαρτία, θεωρεῖται καὶ εἶναι ἀσθένεια.

Ἡ παιδεία καὶ ἡ ἀγωγὴ λοιπὸν ὀφείλουν νὰ κολάζουν αὐτὰ τὰ νοσήματα, μὲ ἄλλα λόγια νὰ τὰ ἐντοπίζουν, νὰ τὰ ἐλέγχουν, νὰ τὰ περιορίζουν καὶ διακριτικὰ νὰ τὰ τιμωροῦν, ὥστε νὰ μετριάζεται καὶ νὰ ἀποδυναμώνεται ἡ ἰσχύς τους.

Γιὰ τὴ διόρθωση τῆς ἐσφαλμένης ἄποψης ὁμιλεῖ καὶ ὁ Μ. Βασίλειος. Ὁ ἔλεγχος πρὸς τοὺς σφαλέντας, παρατηρεῖ, πρέπει νὰ ἐνεργεῖται «κατ᾽ ἐπιστήμην», μὲ πραεῖα φωνή, μὲ συμπάθεια καὶ εὐσπλαχνία. Οἱ ὅποιες τιμωρίες ἐπιβάλλονται, ἡ διάρκεια καὶ τὸ εἶδος τους, πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογα μὲ τὴν ἡλικία, τὴν ψυχικὴ κατάσταση καὶ τὴ βαρύτητα τοῦ σφάλματος. Στόχος, ὅπως εὔστοχα ἐπισημαίνει ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, εἶναι μόνο ἡ θεραπεία καὶ ἡ διόρθωση καὶ ὄχι ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ παιδιοῦ.

Καλοῦν ἔπειτα οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες τοὺς γονεῖς νὰ ἐλέγχουν τὰ ἀναγνώσματα τῶν παιδιῶν τους καὶ νὰ προσέχουν, ὥστε νὰ ἐπιλέγουν ἐκεῖνα ποὺ ὁδηγοῦν στὴ σωφροσύνη καὶ τὰ σεμνὰ ἰδεώδη, τὴ φιλανθρωπία, τὴ φιλαλληλία, τὴ γενναιότητα, τὴ φιλοπατρία, τὸ φιλότιμο. Τοὺς ἐπισημαίνουν ἐπίσης τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ οἰκογενειακοῦ ἐκκλησιασμοῦ, τῆς κοινῆς οἰκογενειακῆς προσευχῆς καὶ τῆς συχνῆς θείας Κοινωνίας.

Ταυτόχρονα ἰδιαίτερη ἔμφαση δίνουν καὶ στὸ πρόσωπο τοῦ διδασκάλου, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ χαρακτηρίζεται ἀπὸ σοφία, ταπείνωση καὶ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὰ παιδιά. Ὁ Μ. Βασίλειος, ἀκολουθώντας τὴν ἐπισήμανση τοῦ ᾌσματος ᾈσμάτων ποὺ λέει ὅτι ἡ ἀγάπη εἶναι «κραταιὰ ὡς θάνατος» (8, 6), ὁμιλεῖ γιὰ τὴν ἀγάπη, τὴν ἐπιμέλεια καὶ τὴ φιλοστοργία ποὺ ὁ διδάσκαλος πρέπει νὰ ἔχει πρὸς τὸν μαθητή του, ἐνῶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει ἐμφατικῶς ὅτι ἡ ὀρθὴ διδασκαλία πρέπει νὰ συνδυάζει τὴν ἀξιοπιστία τῆς ἀλήθειας ποὺ ἀναπτύσσεται μέσα ἀπὸ τὴν ἀγαπητικὴ σχέση διδασκάλου καὶ μαθητῆ. Ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος παρατηρεῖ ὅτι τὸν ἐνθουσιασμὸ στὸν παιδαγωγούμενο κατὰ τὴ διαδικασία τῆς μάθησης τὸν προκαλοῦν κυρίως ἡ προσέγγιση τοῦ παιδαγωγοῦ καὶ τὸ ἀληθινό του ἐνδιαφέρον πρὸς αὐτόν.

Αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα ἀπὸ τὴ διδασκαλία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καθιστοῦν ἐμφανὲς τὸ ὅτι τὴ μόρφωσή τους τὴν ἐνέταξαν σὲ ποιμαντικὰ πλαίσια καὶ τὴ χρησιμο1. Πρβλ. Ἀθ. Γλάρου, «Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ὡς συλλογικὸ πρότυπο ἐκκλησιαστικῆς ἀγωγῆς», ΕΕΘΣΠΑ, 42 (2007), σσ. 437-461. Ἐδῶ: σσ. 450-453. ποίησαν μὲ τέτοιο τρόπο ὥστε νὰ ποδηγετήσουν τοὺς ἀνθρώπους πρὸς τὸν ἀγαθὸ Θεό. Γι’ αὐτὸ καὶ εἰδικὰ γιὰ τὴ σημερινὴ ἐποχή, στὴν ὁποία προβάλλονται ὡς κυρίαρχες ἀξίες ἀμφίβολα πρότυπα, ἡ ζωὴ καὶ ἡ παιδεία τους πρέπει νὰ λειτουργοῦν ἰσοσταθμιστικὰ καὶ ὡς ὁδοδεῖκτες γιὰ μία φιλάνθρωπη καὶ χριστιανικὴ οἰκογένεια, ἡ ὁποία θὰ ἀναπλάττει καὶ τὴν εὐρύτερη κοινωνία.

Γ. Μπαρνοβι