1000
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

Κυριακοδρόμιο

Κυριακὴ ΙΣΤ΄ Λουκᾶ

(Τελώνου καὶ Φαρισαίου)
(Λκ. 18, 10-14)

Μὲ τὴ σημερινὴ Κυριακὴ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου ἐγκαινιάζεται, εὐσεβεῖς Χριστιανοί, μία καινούργια πνευματικὴ περίοδος τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας μας, ἡ γνωστὴ μὲ τὸ ὄνομα ὡς Περίοδος τοῦ Κατανυκτικοῦ Τριωδίου, ποὺ ἀρχίζει ἀπὸ σήμερα καὶ ὁλοκληρώνεται τὸ Μεγάλο Σάββατο. Ὀνομάζεται δὲ ἔτσι ἀπὸ τὸ Τριώδιο, τὸ σπουδαιότατο αὐτὸ λειτουργικὸ βιβλίο τῆς Ἐκκλησίας μας, ποὺ τίθεται ἀπὸ σήμερα σὲ χρήση καὶ τοῦ ὁποίου οἱ κατανυκτικοὶ ὕμνοι, μαλακώνουν καλύτερα ἀπὸ κάθε τὶ ἄλλο τὶς σκληραμένες ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καρδίες τῶν ἀνθρώπων καὶ τὶς προετοιμάζουν ἀνάλογα γιὰ τὸ σταυρώσιμο καὶ ἀναστάσιμο τοῦ Κυρίου Πάσχα. Καὶ ἐπειδή, σύμφωνα μὲ τὴν Ἁγία Γραφή, ἡ ταπείνωση εἶναι τὸ πρῶτο σκαλὶ τῆς κλίμακας τῶν ἀρετῶν, στὴν ἀνάβαση τῆς ὁποίας μᾶς καλεῖ μὲ αὐτὸ τὸν ξεχωριστὸ τρόπο κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ ἡ Ἐκκλησία, γι’ αὐτὸ καὶ οἱ ἅγιοι Πατέρες καθόρισαν ἡ σημερινὴ πρώτη Κυριακὴ τοῦ Τριωδίου νὰ εἶναι ἀφιερωμένη στὴν παραβολὴ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου.

Διότι τὸ κεντρικὸ νόημα τῆς παραβολῆς αὐτῆς, ὅπως μᾶς τὸ συνοψίζει ἡ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπή, εἶναι ἡ ἀξία τῆς μεγάλης ἀρετῆς τῆς ταπεινοφροσύνης, σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ὑπερηφάνεια ποὺ καταδικάζεται ἀπερίφραστα: «ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται». Καὶ ἐπειδὴ ἀκόμη ἡ Ἐκκλησία δὲν κηρύσσει συνήθως ἀφηρημένες ἔννοιες καὶ ἰδέες, ἀλλὰ προβάλλει συγκεκριμένα πρότυπα ζωῆς πρὸς μίμηση ἢ ἀποφυγή, γι’ αὐτὸ καὶ ἀνατέμνει σήμερα μπροστά μας τὴν ψυχὴ αὐτῶν τῶν δύο προσώπων τῆς σημερινῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς καὶ μάλιστα στὴν πιὸ εὐγενέστερη στιγμὴ τῆς ζωῆς τους, τὴν ὥρα ἀκριβῶς ποὺ ἀνέβαιναν στὸν Ναὸ νὰ προσευχηθοῦν.

Κατὰ τὴν ὥρα λοιπὸν αὐτὴ ὁ μὲν Φαρισαῖος ἀντὶ νὰ ἀφήσει τὴν ψυχή του νὰ συνομιλήσει μὲ τὸν Θεό, τὸν μεγάλο αὐτὸ δημιουργὸ καὶ εὐεργέτη τῆς ζωῆς του, αὐτὸς μετέτρεψε τὴν προσευχὴ σὲ περιαυτολογία καὶ κατάκριση τοῦ συνανθρώπου του. Καὶ διαστρέφοντας κάθε ἔννοια γνήσιας θρησκευτικότητας, ἔφτασε ὡς τὸ σημεῖο νὰ μὴν ἀφήσει οὔτε στὸν ἴδιο τὸν Θεὸ περιθώριο νὰ τὸν κατατάξει σὲ ἄλλη κατηγορία ἀνθρώπων ἀπὸ αὐτὴ ποὺ ὁ ἴδιος κατέταξε τὸν ἑαυτό του.

Ἀντίθετα ὁ Τελώνης, ἔχοντας συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς του καὶ μὴ τολμῶντας οὔτε κἂν τὸ κεφάλι του νὰ ὑψώσει πρὸς τὸν οὐρανό, ἔτυπτε ἐν μετανοίᾳ τὸ στῆθος του καὶ ἐπεκαλεῖτο τὸ ἔλεος καὶ τὴν εὐσπλαχνία τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἦταν καὶ ἡ μόνη ἐλπίδα σωτηρίας του. Καὶ ἀκριβῶς ὅσο αὐτὴ ἡ μετάνοια καὶ ἡ ταπείνωσή του ἔναντι τοῦ Θεοῦ ὑπῆρξαν ἡ αἰτία τῆς δικαιώσεώς του, ἄλλο τόσο ἡ καύχηση τῶν ἔργων καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν ἠθικὴ αὐτάρκεια καὶ αὐτονομία τοῦ Φαρισαίου ἔναντι τοῦ Θεοῦ, στάθηκαν ὁ λόγος τῆς κατακρίσεώς του.

Ἡ περίπτωση τῶν δύο αὐτῶν προσώπων τῆς σημερινῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς ὑπογραμμίζει κατὰ τὸν πιὸ ἐμφαντικὸ τρόπο τὴν ἀνυπέρβλητη ἀξία τῆς μεγάλης αὐτῆς ἀρετῆς τῆς χριστιανικῆς ταπεινοφροσύνης. Γι’ αὐτὸ πάλιν καὶ πολλάκις μέσα στὴν Ἁγία Γραφὴ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μακαρίζει τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους ποὺ ἔχουν ταπεινὸ φρόνημα στὴν ψυχή τους:

«ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ’ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τοὺς λόγους μου;», λέει τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου. Πουθενὰ δηλαδὴ ἀλλοῦ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ δὲν ἀναπαύεται τόσο πολύ, ὅσο μέσα στὴν καρδία τοῦ ταπεινόφρονος ἀνθρώπου. Διότι σὲ ἀντίθεση πρὸς τὸν ὑπερήφανο ποὺ μὲ τὴν κομπορρημοσύνη του προκαλεῖ τὸν Θεὸ καὶ ἐξοργίζει ἢ ἐξευτελίζει τοὺς συνανθρώπους του, ὁ ταπεινὸς εἶναι ὁ πρᾶος καὶ εἰρηνικὸς ἄνθρωπος ποὺ ὑποκλίνεται μὲ πίστη μπροστὰ στὸ μεγαλεῖο τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς συνανθρώπους του συμπεριφέρεται μὲ ἀνεκτικότητα καὶ ἀγάπη. Εἶναι ὁ προσεκτικὸς καὶ μετρημένος ἐκεῖνος ἄνθρωπος ποὺ ἡ αὐτογνωσία του τὸν κάνει νὰ μὴν αὐτοπροβάλλεται, νὰ ἀποφεύγει τοὺς ἐπαίνους καὶ τὰ πρωτεῖα καὶ σ’ ἕνα μόνο νὰ διακρίνεται, στὴν αὐταπάρνηση καὶ τὸ πνεῦμα θυσίας πρὸς τοὺς ἄλλους.

Ἀναμφίβολα ἡ ταπείνωση εἶναι δύσκολο πνευματικὸ ἄθλημα, γιατὶ στὴν περίπτωση αὐτὴ ὁ ἄνθρωπος ἔχει νὰ ἀντιπαλαίσει μὲ τὸ ἀνήμερο πνευματικὸ θηρίο τοῦ ἐγωισμοῦ καὶ τῆς φιλαυτίας. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Κύριος μᾶς λέγει: «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ». Πρᾶγμα ποὺ σημαίνει ὄχι μόνο ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μᾶς δίνει τὸ πρότυπο τῆς «ἄκρας ταπεινώσεως», αὐτὸς ποὺ «ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ», ἀλλὰ καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος νὰ γίνουμε ταπεινοί, παρὰ μόνο ἂν μάθουμε νὰ μετρᾶμε ὅλα τὰ πράγματα μὲ τὸ μέτρο τῆς ταπεινώσεως τοῦ Χριστοῦ μας. Καὶ σὲ αὐτή μας τὴν προσπάθεια ἔχουμε χειραγωγοὺς καὶ συμπαραστάτες ὅλους τοὺς ἁγίους μὲ προεξάρχουσα τὴν Παναγία μας, ἡ ὁποία ἀξιώθηκε νὰ γίνει μητέρα τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ ἀκριβῶς ὁ Θεὸς «ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ».

Σήμερα βέβαια ζοῦμε στὴν ἐποχὴ τοῦ διαστήματος καὶ ὁ σύγχρονος πολιτισμὸς ἐνσταλάζει τέτοια αἰσθήματα ἀλαζονείας καὶ αὐτοδικαιώσεως μέσα στὴν ψυχὴ τῶν ἀνθρώπων, ὥστε κάθε συζήτηση γιὰ ταπεινοφροσύνη νὰ ἠχεῖ στ’ αὐτιά τους, τουλάχιστον σὰν ἀναχρονισμός. Τὰ τραγικὰ ὅμως ἀδιέξοδα στὰ ὁποῖα ὁδήγησε τὴ ζωή μας αὐτὸς ἀκριβῶς ὁ πολιτισμός, μᾶς πείθουν ὅτι κατεξοχὴν σήμερα ἔχει ἐφαρμογὴ ὁ λόγος ἐκεῖνος ποὺ μᾶς ἀπευθύνει ὁ Κύριος μὲ τὸ στόμα τοῦ προφήτη: «Καὶ ἂν πετάξεις σὰν ἀετὸς καὶ στήσεις τὴ φωλιά σου ἀνάμεσα στ’ ἄστρα, θὰ σὲ ρίξω ἀπ’ ἐκεῖ, λέγει ὁ Κύριος».

Γι’ αὐτὸ καὶ ἐγκαινιάζοντας σήμερα τὴν κατανυκτικὴ περίοδο τοῦ Τριωδίου, ποὺ εἶναι περίοδος ταπεινώσεως καὶ πνευματικῆς συντριβῆς, ἂς διώξουμε μέσα ἀπὸ τὴν καρδία μας κάθε ἔπαρση καὶ ἀλαζονεία, κάθε ὑπερηφάνεια καὶ ἐγωισμό, καὶ ἀντ’ αὐτῶν ἂς ἀγαπῶμεν μαζὶ μὲ τὸν Τελώνη τὴ μεγάλη ἀρετὴ τῆς ταπεινοφροσύνης, διότι ἔχουμε κατηγορηματικὴ τὴ διαβεβαίωση τοῦ Κυρίου ὅτι «ὁ Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν». Ἀμήν.

† π. Δ. Τζερπος