1000
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

ΠΕΡΑ ΧΩΡΙΟΝ

Ἱερὸς Ναὸς Μεταμορφώσεως

Ἐφημέριος:

Πρωτ. Ἀνδρέας Βορκᾶς (τηλ.: 22483662 καὶ 99435768) Πρεσβ. Λοΐζος Πελεκάνος (τηλ.: 99901070)

Ψάλται:

Γεώργιος Κωνσταντίνου καὶ Χρῖστος Παναγῆ.

Ἐπίτροποι:

Πρωτ. Ἀνδρέας Βορκᾶς, Πρεσβ. Λοΐζος Πελεκάνος, Ἀθανάσιος Ἠλιάδης, Κωνσταντῖνος Χ´´Κώστας, Γεώργιος Παναγῆ, Ἀνδρέας Λοΐζου, Χριστάκης Κωνσταντινίδης, Χρῖστος Γεωργίου καὶ Χρῖστος Παναγῆ.

Πανήγυρις:

6/8 Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος

17/7 Ἁγίας Μαρίνης

Εξωκκλήσια

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγίας Μαρίνης

Εκκλησία Αγίας Μαρίνας

Πολιούχος αγία του Πέρα Χωριού είναι η Αγία Μαρίνα. Ο ναός της βρίσκεται στο κέντρο του παραδοσιακού πυρήνα, διαμορφώνοντας με άλλα κτίρια την πλατεία του χωριού.

Ανήκει στον τύπο του μονόχωρου ναού με ορθογώνια κάτοψη, που στεγάζεται με κυλινδρικό θόλο, ελαφρά οξυκόρυφο.  Εξωτερικά ο θόλος καλύπτεται με κεραμίδια. Η κόγχη του ιερού είναι ημιεξαγωνική και καλύπτεται επίσης με κεραμίδια. Το μόνο αρχιτεκτονικό στοιχείο που διακρίνεται εξωτερικά είναι η κατασκευή της εισόδου και η στέγασή της, προφανώς μεταγενέστερες προσθήκες στον αρχικό ναό.  Χαρακτηριστικά στοιχεία είναι τα πέτρινα γείσα της στέγης με τις υδρορρόες, τους “καμαροφρύδες”, όπως τους αναφέρει ο Γ. Σεφέρης και το καμπαναριό.

Για το ιστορικό της εκκλησίας δεν έχουμε ακριβείς μαρτυρίες. Ο ιστορικός Gunnis αναφέρει τη χρονολογία 1853 σαν τη χρονιά που κτίστηκε η εκκλησία.  Μα αν λάβουμε υπόψη τη χρονολογία της βόρειας πόρτας (1851) που δηλώνει τη χρονολογία επιδιόρθωσης της εκκλησίας, εξαιτίας πυρκαγιάς, πρέπει να συμπεράνουμε ότι ο ναός ήταν παλαιότερος.                                                                                                     

Δεν ξέρουμε λοιπόν ακριβώς πότε κτίστηκε και ποια  ήταν τα στάδια του κτισίματος. Εκείνο που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα, αφού και σήμερα διακρίνονται εμφανή σημάδια από πυρκαγιά στο οικοδόμημα (στο επικαλυμμένο και συντηρημένο πλέον μέρος του ιερού), είναι ότι η εκκλησία υπέστη ζημιές από πυρκαγιά, γύρω στα 1850, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει το μεγαλύτερο μέρος του ναού και να παραμείνει μόνο μέρος του ιερού.

Σιγά σιγά οι κάτοικοι την επιδιόρθωσαν και στα θεμέλια του παλιού οικοδομήματος προστέθηκε το υπερώο και το καμπαναριό.  Η καμπάνα μάλιστα λέγεται ότι αγοράστηκε ύστερα από διεξαγωγή εράνου.

Ενδιαφέρουσες μαρτυρίες του ναού είναι η χρονολογία της βόρειας πόρτας της εκκλησίας, που δηλώνει τη χρονολογία επιδιόρθωσης, το 1851, και ένας μικρός σταυρός που δωρήθηκε από ένα κάτοικο του χωριού,  που φέρει το επίθετο Προκομμένος.       
                                                               
Μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα που υπάρχει σήμερα στο ναό είναι αυτή που παριστάνει ένα άγιο (τον ΄Αγιο Μιχαήλ το Μαλεΐνο, φωτιστή του Αγίου Αθανασίου του Αθωνίτου, αυτοκρατορικής καταγωγής) με μια ομάδα από ορθόδοξους ιερείς γύρω του, καθώς και η σπάνια εικόνα του Αγίου Τρύφωνα (ή Τύχωνα ).

Στο προαύλιο του ναού οι κάτοικοι είχαν τη συνήθεια να θάβουν τους νεκρούς τους μέχρι και το 1913, οπότε εγκαινιάστηκε το νεκροταφείο στο προαύλιο του ναού των Αγίων Αποστόλων.

Ἁγίων Ἀποστόλων

Εκκλησία Αγίων Αποστόλων (Πέτρου και Παύλου)

Είναι κτισμένο σ’ ένα μικρό λόφο, στα δυτικά του χωριού, και χρονολογείται από το 12ον αιώνα μ.Χ.

Ανήκει στον τύπο του μονόχωρου σταυροειδούς ναού με τρούλο. Έχει κάτοψη ορθογώνιου σχήματος, με εσωτερικές διαστάσεις 6,35 x 4,20 μ., με ημικυκλική την αψίδα του ιερού ( 1,85μ. ακτίνα ), που εμφανίζεται και εξωτερικά ως ημικυκλική.  Η κάλυψη του ναού γίνεται με ένα κατά μήκος κυλινδρικό θόλο, στο μέσο του οποίου υψώνεται ο τρούλος.  Ο κατά πλάτος θόλος έχει συμπτυχθεί και εμφανίζεται με την μορφή τόξων, που μαζί με τον κατά μήκος θόλο στηρίζουν τον τρούλο. Στην διασταύρωση των θόλων εμφανίζονται 4 πεσσοί, οι οποίοι ενσωματώνονται στους πλάγιους τοίχους,  λόγω του μικρού μήκους των πλάγιων κεραιών του σταυρού. Ο τρούλος έχει χαμηλωμένο, σχεδόν κωνικό σχήμα, χωρίς τύμπανο και παράθυρα.  Χαρακτηριστικό είναι το ακανόνιστο που διακρίνει τις αρχιτεκτονικές μορφές και σχήματα, όπως η ακανόνιστη κυκλική βάση του τρούλου και τα ασύμμετρα τόξα που τον στηρίζουν.  Τα σφαιρικά τρίγωνα (λοφία) που μεταβιβάζουν τα φορτία του τρούλου στους θόλους είναι επίσης ακανόνιστου σχήματος.  Εξωτερικά οι κεραίες του σταυρού καθώς και ο χαμηλωμένος τρούλος καλύπτονται με κεραμίδια.  Το ίδιο γίνεται και στην αψίδα του ιερού.  Τονίζεται βέβαια ότι τα κεραμίδια τοποθετήθηκαν μετά το 1953, για λόγους προστασίας του ναού από τις καιρικές συνθήκες.

Στο ναό υπάρχουν τρεις είσοδοι, στα βόρεια, στα νότια και στα δυτικά, με ημικυκλικό φεγγίτη η καθεμιά, που καλύπτεται με διακοσμητικά γύψινα θωράκια, που εδράζονται στα ξύλινα ανώφλια των θυρών.  Πάνω από κάθε είσοδο υπάρχει στενό μονόλοβο τοξωτό παράθυρο.  Τα τρία αυτά παράθυρα καθώς και ο φεγγίτης της βόρειας εισόδου κλείστηκαν εσωτερικά, πιθανόν όταν τοιχογραφήθηκε ο ναός, ενώ το παράθυρο της δυτικής πλευράς ανοίχτηκε κατά την ανοικοδόμηση του τοίχου από το Τμήμα Αρχαιοτήτων, όταν κάποια στιγμή είχε καταρρεύσει, όπως αναφέρει σε άρθρο του ο ιερέας Ανδρέας Βορκάς, θεολόγος και εφημέριος στην ενορία του Πέρα Χωριού.  Ο ναός τέθηκε υπό την προστασία του Τμήματος Αρχαιοτήτων από το 1940, ενώ από το 1946 άρχισαν εργασίες συντήρησής του.                                                                          

Οι τοίχοι του ναού είναι κτισμένοι με πέτρα της περιοχής και έχουν πλάτος περίπου 0,68μ.  Τα ανακουφιστικά ημικυκλικά τόξα των ανοιγμάτων διαμορφώνονται με ψημένα συμπαγή τούβλα, ενώ τα κουφώματα και τα ανώφλια τους είναι ξύλινα.  Στις στέγες υπάρχουν κεραμίδια βυζαντινού τύπου, ενώ τα κροδώματα διαμορφώνονται με πλάκες που προεξέχουν από τους τοίχους.  Εσωτερικά το δάπεδο αποτελείται από μεγάλες ακανόνιστες πλάκες, ενώ το ιερό είναι υπερυψωμένο σε σχέση με τον υπόλοιπο χώρο. Πριν μερικά χρόνια η επιτροπή της εκκλησίας προχώρησε στην κατασκευή καμπαναριού, με λαξευτή πέτρα, το οποίο όμως απομακρύνθηκε το Δεκέμβριο του 1998, από το Τμήμα Αρχαιοτήτων, κατά τις εργασίες συντήρησης του ναού.                                                                                                                         

Πέρα από τη λιτή αρχιτεκτονική του έκφραση, χαρακτηριστική της εποχής του 12ου αιώνα στην Κύπρο, ο ναός είναι πολύ πλούσιος όσον αφορά τη ζωγραφική του διακόσμηση.

Για τις τοιχογραφίες του, που αποτελούν ωραιότατα δείγματα  βυζαντινής τέχνης στην Κύπρο, κάνουν αναφορά πάρα πολλοί μελετητές / αρχαιολόγοι / περιηγητές, όπως ο G. Jeffery (1918), ο W.H. Buckler (1946), ο R. Gunnis (1936), ο Α.Η.S. Megaw σε εκτενέστατο άρθρο του, όπου περιγράφει με λεπτομέρεια το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού (1962), ο Γ. Σωτηρίου, οι Α. και J. Στυλιανού (1985) κτλ.   Όπως αναφέρει στο άρθρο του ο ιερέας Ανδρέας Βορκάς αλλά και άλλοι μελετητές, οι τοιχογραφίες και το όλο εικονογραφικό πρόγραμμα έχει τυπικά γνωρίσματα της τεχνοτροπίας του 12ου αιώνα, με τα θέματα να αναπτύσσονται έντεχνα στις αρχιτεκτονικές επιφάνειες και τις μορφές των αγίων να αναδεικνύονται με επιτυχία σε αυτές.

Στον τρούλο αλλά και σε όλο το ναό κυρίαρχη μορφή είναι ο Παντοκράτωρ Χριστός, “αυστηρός αλλά και πράος” με τις αγγελικές τάξεις στη δεύτερη κατώτερη ζώνη να τον περιβάλλουν σε στάση δέησης, με την Παναγία στο μέσο τους.

Στα σφαιρικά τρίγωνα (λοφία), αντί των 4 ευαγγελιστών εικονίζεται η Παναγία και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στα δυο ανατολικά, όπου συμβολίζεται ο Ευαγγελισμός, ενώ στα άλλα δυο εικονίζονται τα Σεραφείμ.                                                                                    

Στην αψίδα του Ιερού κυριαρχεί η Πλατυτέρα, η Αγία μορφή της Παναγίας σε στάση δέησης, που κρατά το Χριστό παιδί στο στήθος, με τους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο να στέκονται δεξιά και αριστερά της, ως προστάτες του ναού, εικονογράφηση αρκετά ασυνήθιστη, αφού συνήθως συνοδεύουν τη μορφή της Πλατυτέρας οι Αρχάγγελοι Γαβριήλ και Μιχαήλ.

Ο υπόλοιπος χώρος στην αψίδα διαμορφώνεται σε δυο ζώνες, με δυο μορφές του Χριστού να προσφέρει σε έξι Αποστόλους, σε κάθε πλευρά, τα Άχραντα Mυστήρια της Mετάληψης στην πρώτη ζώνη και έξι επισκόπους στην κατώτερη, με τον Άγιο Λάζαρο, τον πρώτο επίσκοπο Κιτίου, σε κυρίαρχη θέση ανάμεσά τους.  Κάτω από τα παράθυρα είναι δυο στηθάρια με προτομές του Αποστόλου Βαρνάβα και του Αγίου Επιφανίου.  Στο Iερό Bήμα αλλά και στον υπόλοιπο ναό, η εικονογράφηση συμπληρώνεται με μορφές και προτομές άλλων αγίων και επισκόπων, μορφών από την Παλαιά Διαθήκη, σκηνών από την Παλαιά αλλά και την Καινή Διαθήκη.  Οι ευαγγελικές σκηνές έχουν κανονική σταυρική διάταξη στο ναό, με τη Γέννηση στο νότιο τοίχο πλήρωσης του τόξου, την Υπαπαντή και τη Βάπτιση πάνω από τη νότια είσοδο και τους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο στη κατώτερη ζώνη, καθ’ ύψος της εισόδου.

Στο βόρειο τοίχο εικονιζόταν η Ανάσταση, τοιχογραφία που έχει καταστραφεί και στο μέσο η Κοίμηση της Θεοτόκου.

Στην ανατολική καμάρα, πάνω από το ιερό, εικονίζεται η Ανάληψη.  Στη δυτική καμάρα πρέπει να εικονιζόταν η Πεντηκοστή, που έχει καταστραφεί.  Σε όλες τις υπόλοιπες επιφάνειες σώζονται μορφές αγίων και στηθάρια με προτομές, άλλες σε καλή κατάσταση και άλλες σχεδόν καταστρεμμένες.

Το περιτείχισμα του ναού είναι μεταγενέστερο.  Κτίστηκε το 1914, όταν κοινοτάρχης του χωριού διατελούσε ο Κώστας Αρακλείτης.  Κοντά στο ναό, στη βόρεια πλευρά του, υπάρχουν ερείπια που πιθανόν να ήταν μοναστηριακά κτίσματα. Στα 1913, ο περίβολος του ναού μετατρέπεται σε νεκροταφείο με πρώτο ενταφιασθέντα το γερο-Ζαντήρα.

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων έχει υπό την επίβλεψή του τους θησαυρούς των Αγίων Αποστόλων και τους συντηρεί κατά καιρούς.  Τονίζεται όμως ότι χρειάζεται απαραίτητα η ουσιαστικότερη συντήρηση και προστασία τους, προσπάθεια που πρέπει να εντείνουν οι κάτοικοι των κοινοτήτων μας σε συνεργασία με το αρμόδιο τμήμα.

Είναι επιτακτική η ανάγκη όχι μόνο για τις κοινότητες αλλά και για ολόκληρη την Κύπρο, αυτός ο ναός να προστατευτεί όσο γίνεται καλύτερα.  Απαιτείται να γίνει μια ολοκληρωμένη μελέτη αναδιαμόρφωσης του ναού, αλλά και του εξωτερικού χώρου του, ώστε το μνημείο να αναδεικνύεται όσο το δυνατό καλύτερα.

Το πολύ σημαντικό αυτό μνημείο συνοδεύουν πάρα πολλές παραδόσεις, μερικές από τις οποίες προσπαθήσαμε να μεταφέρουμε πιο κάτω, συνομιλώντας με παλιούς κατοίκους των κοινοτήτων μας.

Σύμφωνα με την παράδοση, μια γυναίκα του χωριού πήγε στον κοντινό αυτό λόφο για να ξεριζώσει θάμνους για προσάναμμα και εκεί που ασχολείτο, κτύπησε η αξίνα της στο σταυρό του τρούλου του ναού.

Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι, όταν ο ναός πρωτοκτίστηκε, λειτούργησε ως μοναστήρι με ηγούμενο και καλόγηρους.  Το γεγονός ότι μέχρι και σήμερα η περιοχή ονομάζεται «μοναστήρι» ή «μοναστήρκα» ενισχύει αυτή την παράδοση.

Ακόμα αναφέρεται ότι κάτω από το ναό υπάρχουν τα θεμέλια άλλου αρχαιότερου ναού, όπου είναι θαμμένα μια χρυσή κορώνα και χρυσοκέντητα ιερά άμφια.

Φαίνεται από αρκετές μαρτυρίες κατοίκων ότι αυτές οι παραδόσεις έχουν κάποιο ιστορικό υπόβαθρο. Πολλοί περιηγητές επισκέφτηκαν το ξωκλήσι κατά καιρούς, ιδιαίτερα στα παλιά χρόνια, και κάποιοι απ' αυτούς προέβαιναν σε έρευνες στο χώρο του ναού, παίρνοντας κατά πάσα πιθανότητα μαζί τους αξιόλογα αντικείμενα.

Ἁγίου Γεωργίου Πηγῆς

Previous
Next

Εξωκλήσι Αγίου Γεωργίου Πηγής

Ένα άλλο μικρό ξωκλήσι, που βρίσκεται στα δυτικά του Πέρα Χωριού, κοντά στο Tουρκοκυπριακό χωριό Κοτσιάτης, είναι του Αγίου Γεωργίου.

Πιστεύεται ότι κτίστηκε επί Φραγκοκρατίας (13ος-14ος αιώνας).  Οι σύγχρονοι μα και οι πιο παλιοί κάτοικοι το θυμούνται σαν ένα σωρό από ερείπια. Ο Γεώργιος Αμερικάνος προσέφερε το ποσό των £50,00 (ικανό ποσό για την εποχή) και το εκκλησάκι αναστηλώθηκε στα 1924.  Δίπλα από αυτό, λέγεται ότι υπήρχε αγίασμα.  Ακόμα λέγεται ότι επί Φραγκοκρατίας υπήρχε κοντά αλευρόμυλος,  που κινείτο με τη ροή του ποταμού, γνωστός με το όνομα “ο μύλος της Παναγίας του Χαπέσιη“.

Μάλιστα, από μαρτυρίες των κατοίκων, μαθαίνουμε ότι ο δάσκαλος του χωριού, με το όνομα Γιάλλουρος, γνωστός για την αυστηρότητά του, όταν αναστηλώνετο το εκκλησάκι στα 1924, έπαιρνε τους μαθητές του και βοηθούσαν στο κτίσιμο.

Ακόμα λέγεται ότι στη γύρω περιοχή υπήρχαν αρχαίοι τάφοι, που κι αυτοί δυστυχώς έχουν συληθεί κατά καιρούς.

Η εικόνα του Αγίου Γεωργίου μεταφέρθηκε στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, στο Πέρα Χωριό, για να προφυλαχτεί από τις επιδρομές των Τούρκων του Κοτσιάτη που έκαναν κατά καιρούς και προξενούσαν ζημιές.

Κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών του 1963 μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι Τούρκοι του Κοτσιάτη κατέστρεψαν τη στέγη της εκκλησίας, η οποία ξαναχτίστηκε με μέριμνα της εκκλησιαστικής επιτροπής.

Το εκκλησάκι αυτό λειτουργείται κάθε Τρίτη της Λαμπρής, στις 3 του Νιόβρη και την Κυριακή του Θωμά.

Ἱερὸς Ναὸς Παναγίας (κτῆμα Κουσιουμῆ)

Previous
Next

Ἁγίου Λαζάρου καὶ Ἁγίας Ζώνης

Previous
Next

Παναγίας Τσαμπίκας

Previous
Next

Ἁγίου Γεωργίου Ἀλικοῦ

Previous
Next

Ψηφιακοί χάρτες Ιερών Ναών - Εξωκκλησιών - Μνημείων της Ιεράς Μητροπόλεως Τριμυθούντος

Μενόγια, Νήσου, Ὀρὰ, Πέρα Χωρίο, Ποταμιὰ, Πυργὰ, Σιὰ, Σκαρίνου, Τόχνη, Ψεματισμένος